Trądzik nie jest przejściowym problemem estetycznym, trądzik to choroba zapalna skóry o przewlekłym charakterze. Warto podkreślić, że trądzik jest problemem, który nie zna granic wieku; choć dominuje u młodzieży, coraz częściej dotyka osoby dorosłe, a niekiedy nawet najmłodsze dzieci. Przyczyny powstawania trądziku są zróżnicowane. Trądzik pospolity inaczej zwany zwyczajnym lub trądzikiem młodzieńczym związany jest głównie z nadprodukcją sebum. Typowe dla obrazu choroby jest występowanie zaskórników, krostek, grudek i często blizn. Ten rodzaj trądziku pojawia się na skórze w różnych miejscach - od twarzy, dekoltu i szyi, po plecy, kark i ramiona. Trądzik różowaty to choroba charakterystyczna dla dorosłych i wynika z problemów naczyniowych. Objawia się głównie zaczerwienieniem, widocznymi naczynkami oraz grudkami i krostkami. Występowanie trądziku ogranicza się do okolicy nosa i policzków. Za powstawanie trądziku odpowiadać może też genetyka, zmiany hormonalne, namnażanie się specyficznych bakterii skórnych. Kondycja cery trądzikowej jest również wypadkową stylu życia – stosowanych preparatów leczniczych, doboru kosmetyków ale też codziennych wyborów żywieniowych. Leczenie trądziku jest procesem złożonym i trudnym. Aby pozbyć się trądziku, należy działać wielotorowo. Podstawą jest oczywiście wizyta u specjalisty dermatologa, jednak pomoże tutaj odpowiednio skomponowana dieta antytrądzikowa.
Wiele osób zmagających się z trądzikiem szuka sposobów jak sobie pomóc, jak poradzić sobie ze zmianami skórnymi. Oprócz zadbania o skórę z zewnątrz, warto zaopiekować się nią od środka i tutaj pomoże zbilansowana dieta. Tak jak każda dieta,tak i ta powinna być dobrana indywidualnie do danej osoby, uwzględniając jej wiek, wzrost płeć i masę ciała oraz aktualny stan zdrowia, ewentualnie inne jednostki chorobowe, niedobory, ale też preferencje żywieniowe. Niekoniecznie od razu trzeba się uciekać do radykalnych zmian i wprowadzać np. dietę bezglutenową czy dietę sokową. Warto rozpocząć od podstaw, gdzie może pomóc Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej dla dzieci i młodzieży (4-18 lat) oraz w przypadku osób powyżej osiemnastego roku życia - wersja dla dorosłych, a także stworzony na podstawie piramidy Talerz Zdrowego Żywienia.
Najważniejsza jak w każdej diecie jest regularność posiłków. To posiłki wpływają na wydzielanie glukozy, a co za tym idzie insuliny, a ta już ma bezpośredni wpływ na całą gospodarkę hormonalną, której zaburzenia mogą nasilać trądzik.
U podstawy piramidy znajduje się aktywność fizyczna i zaleca się, żeby codziennie 30-45 minut poświęcić na jakąkolwiek aktywność fizyczną, wpływa to na lepsze dotlenienie, co może poprawiać ukrwienie skóry i jej większe odżywienie oraz na redukcję stresu, co bezpośrednio przekłada się na zmniejszenie poziomu kortyzolu, który sam w sobie może być jedną z przyczyn lub czynnikiem nasilającym.
Kolejnym poziomem są warzywa i owoce. Odpowiednia dieta na trądzik powinna zawierać 400-800 g warzyw i owoców w jak najmniej przetworzonej formie. Zaleca się jednak, żeby warzyw było więcej niż owoców.
Następny poziom to produkty zbożowe, które powinny być pełnoziarniste, a więc takie o niskim indeksie glikemicznym. W tej grupie znajdziemy pieczywo i makarony pełnoziarniste, grube kasze, płatki owsiane, otręby i mąki z pełnoziarnistych zbóż. Produkty te są bogate w witaminy i składniki mineralne, których brakuje produktom wysokoprzetworzonym.
Poziom wyżej znajduje się nabiał - tutaj trzeba zwrócić uwagę na indywidualność, ponieważ zalecenia przy podstawowej diecie mówią o spożywaniu produktów mlecznych, natomiast przy trądziku nie zawsze się to zaleca (ten temat zostanie bardziej rozwinięty w dalszej części).
Przedostatni już poziom to białko. Źródła powinny być różnorodne - tłuste ryby morskie ( źródła kwasów omega-3), nasiona roślin strączkowych, chude mięso (czerwone do ograniczenia) i jajka.
Ostatni poziom to tłuszcze - nie zaleca się całkowitego ich ograniczenia, jedna powinny być pod kontrolą. A wybierać należy tłuszcze roślinne - oleje, oliwa, awokado, orzechy, migdały i pestki.
Boczna część piramidy też ma znaczenie, ponieważ na dole znajduje się woda, czyli podstawa, jeżeli chodzi o zdrowe nawyki. Ilość wypijanej wody bezpośrednio wpływa na stan skóry.
Znajduje się tam też informacja odnośnie unikania nadmiaru soli i cukru (co też jest bardzo ważne i będzie omówione w dalszej części dokładnie) oraz informacja o kawie i herbacie.
Wprowadzając te podstawowe zalecenia, można wspomóc organizm w walce z trądzikiem. Będzie to na pewno krok do wprowadzenia kolejnych, już bardziej precyzyjnych zaleceń.
Dieta dla cery trądzikowej powinna być bogata zarówno w witaminę A jak i E.
Witamina A działa wielotorowo, a jej korzystny wpływ na cerę opiera się na:
Jej obszerne działanie jest wykorzystywane też w farmacji, ponieważ jedne z najczęściej stosowanych leków zarówno przy trądziku młodzieńczym, jak i różowatym zawierają izotretynoinę, czyli pochodną witaminy A.
Witamina A występuje w postaci czystego retinolu w produktach pochodzenia zwierzęcego: wątróbka, tran i tłuste ryby morskie, sery podpuszczkowe, masło, śmietana, pełne mleko i żółtka jaj.
W produktach pochodzenia roślinnego występuje beta-karoten, który po spożyciu zostaje przekształcony do witaminy A. Duże ilości beta-karotenu znajdują się we wszystkich pomarańczowych i czerwonych warzywach ( marchew, bataty, dynia, czerwona papryka) oraz owocach (wiśnie, brzoskwinie, papaja, mango). Dobrym źródłem są również warzywa zielone (jarmuż, szpinak, brokuły i natka pietruszki).
Witamina E działa bardzo podobnie do witaminy A, ponieważ przyspiesza regeneracje naskórka, reguluje wydzielanie sebum, łagodzi stan zapalny dzięki swoim antyoksydacyjnym właściwościom. Dodatkowo nawilża naskórek i wzmacnia barierę hydrolipidową.
Witamina E występuje głównie w produktach roślinnych i wymienić tutaj można: oleje roślinne tłoczone na zimno, orzechy laskowe, migdały, pestki dyni i słonecznika, kiełki pszenicy, szpinak, brokuł, paprykę czerwoną i zieloną, natkę pietruszki i brukselkę.
Jeżeli chodzi o produkty zwierzęce, znaleźć ją można głównie w żółtkach jaj.
Cynk obok selenu jest bardzo skuteczną bronią w walce z trądzikiem. Jego działanie obejmuje zmniejszenie stanów zapalnych w organizmie, co w przypadku trądziku ma ogromne znaczenie. Cynk zmniejsza także aktywność gruczołów łojowych, co ogranicza przetłuszczanie się skóry. Działa też antybakteryjnie, szczególnie na bakterie odpowiedzialne za trądzik. Pomaga w regulacji rogowacenia naskórka, co zapobiega zatykaniu porów i powstawaniu zaskórników. Wspiera gojenie się ran i regenerację naskórka. Często jest stosowany w postaci suplementów lub maści. Jednak dodatkowo pomóc może dieta, ponieważ wystarczy wdrożyć kilka produktów bogatych w cynk, aby zwiększyć jego spożycie w diecie. Do źródeł cynku należą: owoce morza (zwłaszcza ostrygi), wątróbka i mięso, pestki dyni i słonecznika, sezam, siemię lniane, orzechy nerkowca i brazylijskie, a także produkty zbożowe ( kasza gryczana, pieczywo razowe, otręby pszenne, dziki ryż), rośliny strączkowe (soczewica, ciecierzyca, fasola) oraz kakao, jajka i gorzka czekolada.
Chodzi tutaj głównie o kwasy omega-3 oraz jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe.
Ich źródła będą się częściowo pokrywać ze źródłami witaminy A, E i cynkiem co powinno ułatwić zastosowanie diety na trądzik. Najlepsze źródła tłuszczów pomocnych w walce z trądzikiem to: tłuste ryby morskie, oleje tłoczone na zimno, orzechy, nasiona i pestki oraz awokado.
Ich działanie podobnie jak poprzednich składników polega na zmniejszeniu stanu zapalnego. Jednak tu dodatkowo pojawia się nawilżenie skóry od wewnątrz i odtworzenie bariery hydrolipidowej - kwas linolowy jest elementem budulcowym ceramidów w naskórku. Gdy brakuje kwasów tłuszczowych w jadłospisie, skóra traci wodę i swoją barierą, staje się odwodniona. Mechanizmem obronnym jest wydzielanie sebum, które w nadmiarze prowadzi do zatykania porów i pojawienia się trądziku, dlatego dieta osób zmagających się z trądzikiem powinna być bogata w jedno- i wielonienascone kwasy tłuszczowe, ponieważ mają one bezpośredni wpływ na cerę.
Odpowiednie nawodnienie to podstawa zdrowego odżywiania. Woda ma też wpływ na wspomaganie leczenia trądziku. Picie odpowiedniej ilości wody nawilża skórę, co poprawia jej barierę lipidową, reguluje wydzielanie sebum i wspomaga w usuwaniu toksyn z organizmu. W zastosowaniu diety na trądzik woda też będzie odgrywać kluczową rolę.
W kwestii nabiału zdania są podzielone, ponieważ nie u każdego będzie on nasilał objawy trądziku. Mechanizm działania, w którym mleko krowie może powodować nasilenie trądziku opiera się na tym, że podnosi ono insulinę i insulinopodobny czynnik wzrostu (IGF-1), co pobudza gruczoły łojowe do produkcji sebum. Znaczenie ma też tutaj rodzaj nabiału, ponieważ mleko o niskiej zawartości tłuszczu i odtłuszczone bardziej wpływa na zmiany trądzikowe niż jogurt i inne produkty fermentowane. Mniej szkodliwe działanie może być powiązane z probiotykami zawartymi w produktach fermentowanych.
Podobnie jak przy nabiale reakcja organizmu na ostre przyprawy nie jest jednoznaczna i może być bardzo indywidualna. U jednych osób mogą one powodować nasilenie trądziku, a u innych nie będą mieć na niego wpływu. Pod tym kątem dieta na trądzik różowaty może się różnić od diety na trądzik młodzieńczy. Wszystko ze względu na patogenezę tych rodzajów trądziku. Ostre przyprawy mogą zaostrzać trądzik różowaty, ponieważ powodują rozszerzenie naczyń krwionośnych, co zwiększa rumień i może powodować wypryski. Przy trądziku pospolitym mogą nie być aż tak szkodliwe.
Żywność przetworzona jest tym, czego lepiej unikać zarówno w trądziku różowatym, jak i młodzieńczym. Jest obfita w sól, cukier, niezdrowe tłuszcze i nabiał (którego w niektórych przypadkach należy unikać). Ponadto ma wysoki indeks glikemiczny. Wszystkie te składniki w nadmiarze mają niekorzystny wpływ na cerę. Wysoki indeks glikemiczny mówi o dużym wzroście glukozy we krwi, a co za tym idzie - insuliny, która pobudza produkcję sebum.
Nadmiar soli i cukru nasilają stan zapalny. Dodatkowo mogą zaburzać poziom nawodnienia, co również ma bezpośredni wpływ na trądzik.
Do żywności przetworzonej zalicza się: słodycze i pieczywo cukiernicze, żywność typu fast food, słone przekąski, słodzone napoje, przetworzony nabiał (w tym odtłuszczone mleko), gotowe dania typu "instatnt" oraz przetworzone produkty zbożowe (białe pieczywo, jasne makarony, biały ryż, słodkie płatki śniadaniowe, wyroby z mąki pszennej)
Dieta ma wpływ na praktycznie każdy aspekt związany z organizmem, w tym też na trądzik. Można nią wspomagać leczenie zarówno trądziku różowatego, jak i młodzieńczego. Bardzo ważne jest zwracanie uwagi na to, co należy jeść, a czego unikać, bo tylko przestrzegając tych zasad, można realnie zmniejszyć trądzik. Przykładowy jadłospis powinien opierać się na zasadach zdrowego żywienia, uwzględniając częściej niektóre produkty takie jak: czerwone i pomarańczowe warzywa i owoce, orzechy, pestki i nasiona, siemię lniane, tłuste ryby morskie, pełnoziarniste produkty zbożowe, zdrowe tłuszcze pochodzące z olejów tłoczonych na zimno i przede wszystkim mnóstwo wody.
To, czego powinno się unikać przy trądziku to: nabiał i ostre przyprawy (chociaż tu kwestia jest bardzo indywidualna) oraz żywność przetworzona - słodycze i pieczywo cukiernicze, fast foody, słone przekąski, przetworzony nabiał i produkty zbożowe, dania "instant".
Leczenie trądziku dietą na pewno powinno być nieodzowną częścią leczenia farmakologicznego, jeżeli nie pierwszym wyborem przed zastosowaniem leków.
